(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

ఆదిపర్వ - అధ్యాయ 153

॥ శ్రీః ॥
1.153. అధ్యాయః 153
Mahabharata - Adi Parva - Chapter Topics
ధృతరాష్ట్రాదీనాం కణికేన దుర్నీత్యుపదేశః॥ 1 ॥ జంబుకోపాఖ్యానం॥ 2 ॥
Mahabharata - Adi Parva - Chapter Text
వైశంపాయన ఉవాచ। 1-153-0x(900)(6965)
శ్రుత్వా పాండుసుతాన్వీరాన్బలోద్రిక్తాన్మహౌజసః।
ధృతరాష్ట్రో మహీపాలశ్చింతామగమదాతురః॥ 1-153-1(6966)
తత ఆహూయ మంత్రజ్ఞం రాజశాస్త్రార్థవిత్తమం।
కణికం మంత్రిణాం శ్రేష్ఠం ధృతరాష్ట్రఽబ్రవీద్వచః॥ 1-153-2(6967)
ఉత్సక్తాః పాండవా నిత్యం తేభ్యోఽసూయే ద్విజోత్తమ।
తత్ర మే నిశ్చితతమం సంధివిగ్రహకారణం।
కణిక త్వం మమాచక్ష్వ కరిష్యే వచనం తవ॥ 1-153-3(6968)
వైశంపాయన ఉవాచ। 1-153-4x(901)
`దుర్యోధనోఽథ శకునిః కర్ణదుఃశాసనావపి।
కణికం హ్యుపసంగృహ్య మంత్రిణం సౌబలస్య చ॥ 1-153-4(6969)
పప్రచ్ఛుర్భరతశ్రేష్ఠ పాండవాన్ప్రతి నైకధా।
ప్రబుద్ధాః పాండవా నిత్యం సర్వే తేభ్యస్త్రసామహే॥ 1-153-5(6970)
అనూనం సర్వపక్షాణాం యద్భవేత్క్షేమకారకం।
భారద్వాజ తదాచక్ష్వ కరిష్యామః కథం వయం॥ 1-153-6(6971)
వైశంపాయన ఉవాచ।' 1-153-7x(902)
స ప్రసన్నమనాస్తేన పరిపృష్టో ద్విజోత్తమః।
ఉవాచ వచనం తీక్ష్ణం రాజశాస్త్రార్థదర్శనం॥ 1-153-7(6972)
కణిక ఉవాచ। 1-153-8x(903)
శృణు రాజన్నిదం తత్ర ప్రోచ్యమానం మయానఘ।
న మేఽభ్యసూయా కర్తవ్యా శ్రుత్వైతత్కురుసత్తమ॥ 1-153-8(6973)
నిత్యముద్యతదండః స్యాన్నిత్యం వివృతపౌరుషః।
అచ్ఛిద్రశ్ఛిద్రదర్శీ స్యాత్పరేషాం వివరానుగః॥ 1-153-9(6974)
నిత్యముద్యతదండాద్ధి భఋశముద్విజతే జనః।
తస్మాత్సర్వాణి కార్యాణి దండేనైవ విధారయేత్॥ 1-153-10(6975)
నాస్య చ్ఛిద్రం పరః పశ్యేచ్ఛిద్రేణ పరమన్వియాత్।
గూహేత్కూర్మ ఇవాంగాని రక్షేద్వివరమాత్మనః॥ 1-153-11(6976)
`నిత్యం చ బ్రాహ్మణాః పూజ్యా నృపేణ హితమిచ్ఛతా।
సృష్టో నృపో హి విప్రామాం పాలనే దుష్టనిగ్రహే॥ 1-153-12(6977)
ఉభాబ్యాం వర్ధతే ధర్మో ధర్మవృద్ధ్యా జితావుభౌ।
లోకశ్చాయం పరశ్చైవ తతో ధర్మం సమాచరేత్॥ 1-153-13(6978)
కృతాపరాధం పురుషం దృష్ట్వా యః క్షమతే నృపః।
తేనావమానమాప్నోతి పాపం చేహ పరత్ర చ॥ 1-153-14(6979)
యో విభూతిమవాప్యోచ్చై రాజ్ఞో వికురుతేఽధమః।
తమానయిత్వా హత్వా చ దద్యాద్ధీనాయ తద్ధనం॥ 1-153-15(6980)
నో చేద్ధురి నియుక్తా యే స్థాస్యంతి వశమాత్మనః।
రాజా నియుంజ్యాత్పురుషానాప్తాంధర్మార్థకోవిదాన్॥ 1-153-16(6981)
యే నియుక్తాస్తథా కేచిద్రాష్ట్రం వా యది వా పురం।
గ్రామం జనపదం వాపి బాధేయుర్యది వా న వా॥ 1-153-17(6982)
పరీక్షణార్థం విసృజేదానతాంశ్ఛన్నరూపిణః।
పరీక్ష్య పాపకం జహ్యాద్ధనమాదాయ సర్వశః॥' 1-153-18(6983)
నాసంయక్కృత్యకారీ స్యాదుపక్రంయ కదాచన।
కంటకో హ్యపి దుశ్ఛిన్న ఆస్రావం జనయేచ్చిరం॥ 1-153-19(6984)
వధమేవ ప్రశంసంతి శత్రూణామపకారిణాం।
సువిదీర్ణం సువిక్రాంతం సుయుద్ధం సుపలాయితం॥ 1-153-20(6985)
ఆపద్యాపది కాలే కుర్వీత న విచారయేత్।
నావజ్ఞేయో రిపుస్తాత దుర్బలోఽపి కథం చన॥ 1-153-21(6986)
అల్పోఽప్యగ్నిర్వనం కృత్స్నం దహత్యాశ్రయసంశ్రయాత్।
అంధః స్యాదంధవేలాయాం బాధిర్యమపి చాశ్రయేత్॥ 1-153-22(6987)
కుర్యాత్తృణమయం చాపం శయీత మృగశాయికాం।
సాంత్వాదిభిరుపాయైస్తు హన్యాచ్ఛత్రుం వశే స్థితం॥ 1-153-23(6988)
దయా న తస్మిన్కర్తవ్యా శరణాగత ఇత్యుత।
నిరుద్విగ్నో హి భవతి న హతాజ్జాయతే భయం॥ 1-153-24(6989)
హన్యాదమిత్రం దానేన తథా పూర్వాపకారిణం।
హన్యాత్త్రీన్పంచ సప్తేతి పరపక్షస్య సర్వశః॥ 1-153-25(6990)
మూలమేవాదితశ్ఛింద్యాత్పరపక్షస్య నిత్యశః।
తతః సహాయాంస్తత్పక్షాన్సర్వాంశ్చ తదనంతరం॥ 1-153-26(6991)
ఛిన్నమూలే హ్యధిష్ఠానే సర్వే తజ్జీవినో హతాః।
కథం ను శాఖాస్తిష్ఠేరంశ్ఛిన్నమూలే వనస్పతౌ॥ 1-153-27(6992)
ఏకాగ్రః స్యాదవివృతో నిత్యం వివరదర్శకః।
రాజన్నిత్యం సపత్నేషు నిత్యోద్విగ్నః సమాచరేత్॥ 1-153-28(6993)
అగ్న్యాధానేన యజ్ఞేన కాషాయేణ జటాజినైః।
లోకాన్విశ్వాసయిత్వైవ తతో లుంపేద్యథా వృకః॥ 1-153-29(6994)
అంకుశం శోచమిత్యాహురర్థానాముపధారణే।
ఆనాంయ ఫలితాం శాఖాం పక్వం పక్వం ప్రశాతయేత్॥ 1-153-30(6995)
ఫలార్థోఽయం సమారంభో లోకే పుంసాం విపశ్చితాం।
వహేదమిత్రం స్కంధేన యావత్కాలస్య పర్యయః॥ 1-153-31(6996)
తతః ప్రత్యాగతే కాలే భింద్యాద్ధృటమివాశ్మని।
అమిత్రో న విమోక్తవ్యః కృపణం బహ్వపి బ్రువన్॥ 1-153-32(6997)
కృపా న తస్మిన్కర్తవ్యా హన్యాదేవాపకారిణం।
హన్యాదమిత్రం సాంత్వేన తథా దానేన వా పునః॥ 1-153-33(6998)
తథైవ భేదదండాభ్యాం సర్వోపాయైః ప్రశాతయేత్। 1-153-34(6999)
ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ।
కథం సాంత్వేన దానేన భేదైర్దండేన వా పునః॥ 1-153-34x(904)
అమిత్రః శక్యతే హంతుం తన్మే బ్రూహి యథాతథం। 1-153-35(7000)
కణిక ఉవాచ।
శృణు రాజన్యథా వృత్తం వనే నివసతః పురా॥ 1-153-35x(905)
జంబుకస్య మహారాజ నీతిశాస్త్రార్థదర్శినః।
అథ కశ్చిత్కృతప్రజ్ఞః శృగాలః స్వార్థపండితః॥ 1-153-36(7001)
సఖిభిర్న్యవసత్సార్ధం వ్యాఘ్రాఖువృకబభ్రుభిః।
తేఽపశ్యన్విపినే తస్మిన్బలినం మృగయూథపం॥ 1-153-37(7002)
అశక్తా గ్రహణే తస్య తతో మంత్రమమంత్రయన్। 1-153-38(7003)
జంబుక ఉవాచ।
అసకృద్యతితో హ్యేష హంతుం వ్యాఘ్ర వనే త్వయా॥ 1-153-38x(906)
యువా వై జవసంపన్నో బుద్ధిశాలీ న శక్యతే।
మూషికోఽస్య శయానస్య చరణౌ భక్షయత్వయం॥ 1-153-39(7004)
అథైనం భక్షితైః పాదైర్వ్యాఘ్రో గృహ్ణాతు వై తతః।
తతో వై భక్షయిష్యామః సర్వే ముదితమానసాః॥ 1-153-40(7005)
జంబుకస్య తు తద్వాక్యం తథా చక్రః సమాహితాః।
మూషికాభక్షితైః పాదైర్మృగం వ్యాఘ్రోఽవధీత్తదా॥ 1-153-41(7006)
దృష్ట్వైవాచేష్టమానం తు భూమౌ మృగకలేవరం।
స్నాత్వాఽఽగచ్ఛత భద్రం వోరక్షామీత్యాహ జంబుకః॥ 1-153-42(7007)
శృగాలవచనాత్తేఽపి గతాః సర్వే నదీం తతః।
స చింతాపరమో భూత్వా తస్థౌ తత్రైవ జంబుకః॥ 1-153-43(7008)
అథాజగామ పూర్వం తు స్నాత్వా వ్యాఘ్రో మహాబలః।
దదర్శ జంబుకం చైవ చింతాకులితమానసం॥ 1-153-44(7009)
వ్యాఘ్ర ఉవాచ। 1-153-45x(907)
కిం శోచసి మహాప్రాజ్ఞ త్వం నో బుద్ధిమతాం వరః।
అశిత్వా పిశితాన్యద్య విహరిష్యామహే వయం॥ 1-153-45(7010)
జంబుక ఉవాచ। 1-153-46x(908)
శృణు మే త్వం మహాబాహో యద్వాక్యం మూషికోఽబ్రవీత్।
ధిగ్బలం మృగరాజస్య మయాద్యాయం మృగో హతః॥ 1-153-46(7011)
మద్బాహుబలమాశ్రిత్య తృప్తిమద్య గమిష్యతి।
తస్యైవం గర్జితం శ్రుత్వా తతో భక్ష్యం న రోచయే॥ 1-153-47(7012)
వ్యాఘ్ర ఉవాచ। 1-153-48x(909)
బ్రవీతి యది స హ్యేవం కాలే హ్యస్మి ప్రబోధితః।
స్వబాహుబలమాశ్రిత్య హనిష్యేఽహం వనేచరాన్॥ 1-153-48(7013)
ఖాదిష్యే తత్ర మాంసాని ఇత్యుక్త్వా ప్రస్థితోవనం।
ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు మూషికోఽప్యాజగామ హ॥ 1-153-49(7014)
తమాగతమభిప్రేక్ష్య శృగాలోఽప్యబ్రవీద్వచః।
శృణు మీషిక భద్రం తే నకులో యదిహాబ్రవీత్॥ 1-153-50(7015)
మృగమాంసం న ఖాదేయం గరమేతన్న రోచతే।
మూషికం భక్షయిష్యామి తద్భవాననుమన్యతాం॥ 1-153-51(7016)
తచ్ఛ్రుత్వా మూషికో వాక్యం సంత్రస్తః ప్రగతో బిలం।
తతః స్నాత్వా స వై తత్ర ఆజగామ వృకో నపృ॥ 1-153-52(7017)
తమాగతమిదం వాక్యమబ్రవీజ్జంబుకస్తదా।
మృగరాజో హి సంక్రుద్ధో న తే సాధు భవిష్యతి॥ 1-153-53(7018)
సకలత్రస్త్విహాయాతి కురుష్వ యదనంతరం।
ఏవం సంచోదితస్తేన జంబుకేన తదా వృకః॥ 1-153-54(7019)
తతోఽవలుంపనం కృత్వా ప్రయాతః పిశితాశనః।
ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు నకులోఽప్యాజగామ హ॥ 1-153-55(7020)
తమువాచ మహారాజ నకులం జంబుకో వనే।
స్వబాహుబలమాశ్రిత్య నిర్జితాస్తేఽన్యతో గతాః॥ 1-153-56(7021)
మమ దత్వా నియుద్ధం త్వం భుంక్ష్వ మాంసం యథేప్సితం। 1-153-57(7022)
నకుల ఉవాచ।
మృగరాజో వృకశ్చైవ బుద్ధిమానపి మూషికః॥ 1-153-57x(910)
నిర్జితా యత్త్వయా వీరాస్తస్మాద్వీరతరో భవాన్।
న త్వయాప్యుత్సహే యోద్ధుమిత్యుక్త్వా సోఽప్యుపాగమత్॥ 1-153-58(7023)
కణిక ఉవాచ। 1-153-59x(911)
ఏవం తేషు ప్రయాతేషు జంబుకో హృష్టమానసః।
ఖాదతి స్మ తదా మాంసమేకః సన్మంత్రనిశ్చయాత్।
ఏవం సమాచరన్నిత్యం సుఖమేధేత భూపతిః॥ 1-153-59(7024)
భయేన భేదయేద్భీరుం శూరమంజలికర్మణా।
లుబ్ధమర్థప్రదానేన సమం న్యూనం తథౌజసా॥ 1-153-60(7025)
ఏవం తే కథితం రాజన్ శృణు చాప్యపరం తథా॥ 1-153-61(7026)
పుత్రః సఖా వా భ్రాతా వా పితా వా యది వా గురుః।
రిపుస్యానేషు వర్తంతో హంతవ్యా భూతిమిచ్ఛతా॥ 1-153-62(7027)
శపథేనాప్యరిం హన్యాదర్థదానేన వా పునః।
విషేణ మాయయా వాపి నోపేక్షేతే కథంచన।
ఉభౌ చేత్సంశయోపేతౌ శ్రద్ధవాంస్తత్ర వర్ధతే॥ 1-153-63(7028)
గురోరప్యవలిప్తస్య కార్యాకార్యమజానతః।
ఉత్పథం ప్రతిపన్నస్య న్యాయ్యం భవతి శాసనం॥ 1-153-64(7029)
క్రుద్ధోఽప్యక్రుద్ధరూపః స్యాత్స్మితపూర్వాభిభాషితా।
`న చైనం క్రోధసందీప్తం విద్యాత్కశ్చిత్కథంచన।'
న చాప్యన్యమపధ్వంసేత్కదాచిత్కోపసంయుతః॥ 1-153-65(7030)
ప్రహరిష్యన్ప్రియం బ్రూయాత్ప్రహరన్నపి భారత।
ప్రహృత్య చ ప్రియం బ్రూయాచ్ఛోచన్నివ రుదన్నివ॥ 1-153-66(7031)
ఆశ్వాసయేచ్చాపి పరం సాంత్వధర్మార్థవృత్తిభిః।
అథ తం ప్రహరేత్కాలే తథా విచలితం పథి॥ 1-153-67(7032)
అపి ఘోరాపరాధస్య ధర్మమాశ్రిత్య తిష్ఠతః।
స హి ప్రచ్ఛాద్యతే దోషః శైలో మేఘైరివాసితైః॥ 1-153-68(7033)
యః స్యాదనుప్రాప్తవధస్తస్యాగారం ప్రదీపయేత్।
అధనాన్నాస్తికాంశ్చోరాన్విషకర్మసు యోజయేత్॥ 1-153-69(7034)
ప్రత్యుత్థానాసనాద్యేన సంప్రదానేన కేనచిత్।
అతివిశ్రబ్ధఘాతీ స్యాత్తీక్ష్ణందష్ట్రో నిమగ్నకః॥ 1-153-70(7035)
అశంకితేభ్యః శంకేత శంకితేభ్యశ్చ సర్వశః।
అశంక్యాద్భయముత్పన్నమపి మూలం నికృంతతి॥ 1-153-71(7036)
న విశ్వసేదవిశ్వస్తే విశ్వస్తే నాతివిశ్వసేత్।
విశ్వాసాద్భయముత్పన్నం మూలాన్యపి నికృంతతి॥ 1-153-72(7037)
చారః సువిహితః కార్య ఆత్మనశ్చ పరస్య వా।
పాషండాంస్తాపసాదీంశ్చ పరరాష్ట్రేషు యోజయేత్॥ 1-153-73(7038)
ఉద్యానేషు విహారేషు దేవతాయతనేషు చ।
పానాగారేషు రథ్యాసు సర్వతీర్థేషు చాప్యథ॥ 1-153-74(7039)
చత్వరేషు చ కూపేషు పర్వతేషు వనేషు చ।
సమవాయేషు సర్వేషు సరిత్సు చ విచారయేత్॥ 1-153-75(7040)
వాచా భృశం వినీతః స్యాద్ధృదయేన తథా క్షురః।
స్మితపూర్వాభిభాషీ స్యాత్సృష్టో రౌద్రస్య కర్మణః॥ 1-153-76(7041)
అంజలిః శపథః సాంత్వం శిరసా పాదవందనం।
ఆశాకరణమిత్యేవం కర్తవ్యం భూతిమిచ్ఛతా॥ 1-153-77(7042)
సుపుష్పితః స్యాదఫలః ఫలవాన్స్యాద్దురారుహః।
ఆమః స్యాత్పక్వసంకాశో నచ జీర్యేత కర్హిచిత్॥ 1-153-78(7043)
త్రివర్గే త్రివిధా పీడా హ్యనుబంధాస్తథైవ చ।
అనుబంధాః శుభా జ్ఞేయాః పీడాస్తు పరివర్జయేత్॥ 1-153-79(7044)
ధర్మం విచరతః పీడా సాపి ద్వాభ్యాం నియచ్ఛతి।
అర్థం చాప్యర్థలుబ్ధస్య కామం చాతిప్రవర్తినః॥ 1-153-80(7045)
అగర్వితాత్మా యుక్తశ్చ సాంత్వయుక్తోఽనసూయితా।
అవేక్షితార్థః శుద్ధాత్మా మంత్రయీత ద్విజైః సహా॥ 1-153-81(7046)
కర్మణా యేన కేనైవ మృదునా దారుణేన చ।
ఉద్ధరేద్దీనమాత్మానం సమర్థో ధర్మమాచరేత్॥ 1-153-82(7047)
న సంశయమనారుహ్య నరో భద్రాణి పశ్యతి।
సంశయం పునరారుహ్య యది జీవతి పశ్యతి॥ 1-153-83(7048)
యస్య బుద్ధిః పరిభవేత్తమతీతేన సాంత్వయేత్।
అనాగతేన దుర్బుద్ధిం ప్రత్యుత్పన్నేన పండితం॥ 1-153-84(7049)
యోఽరిణా సహ సంధాయ శయీత కృతకృత్యవత్।
స వృక్షాగ్రే యథా సుప్తః పతితః ప్రతిబుధ్యతే॥ 1-153-85(7050)
మంత్రసంవరణే యత్నః సదా కార్యోఽనసూయతా।
ఆకారమభిరక్షేత చారేణాప్యనుపాలితః॥ 1-153-86(7051)
`న రాత్రౌ మంత్రయేద్విద్వాన్న చ కైశ్చిదుపాసితః।
ప్రాసాదాగ్రే శిలాగ్రే వా విశాలే విజనేపి వా॥ 1-153-87(7052)
సమంతాత్తత్ర పశ్యద్భిః సహాప్తైరేవ మంత్రయేత్।
నైవ సంవేశయేత్తత్ర మంత్రవేశ్మని శారికాం॥ 1-153-88(7053)
శుకాన్వా శారికా వాపి బాలమూర్ఖజడానపి।
ప్రవిష్టానపి నిర్వాస్య మంత్రయేద్ధార్మికైర్ద్విజైః॥ 1-153-89(7054)
నీతిజ్ఞైర్న్యాయశాస్త్రజ్ఞైరితిహాసే సునిష్ఠితైః।
రక్షాం మంత్రస్య నిశ్ఛిద్రాం మంత్రాంతే నిశ్చయేత్స్వయం॥ 1-153-90(7055)
వీరోపవర్ణితాత్తస్మాద్ధర్మార్థాభ్యామథాత్మనా।
ఏకేన వాథ విప్రేణ జ్ఞాతబుద్ధిర్వినిశ్చయేత్॥ 1-153-91(7056)
తృతీయేన న చాన్యేన వ్రజేన్నిశ్చయమాత్మవాన్।
షట్కర్ణశ్ఛిద్యతే మంత్ర ఇతి నీతిషు పఠ్యతే॥ 1-153-92(7057)
నిఃసృతో నాశయేన్మంత్రో హస్తప్రాప్తామపి శ్రియం।
స్వమతం చ పరేషాం చ విచార్య చ పునఃపునః।
గుణవద్వాక్యమాదద్యాన్నైవ తృప్యేద్విచక్షణః॥' 1-153-93(7058)
నాచ్ఛిత్వా పరమర్మాణి నాకృత్వా కర్మ దారుణం।
నాహత్వా మత్స్యఘాతీవ ప్రాప్నోతి మహతీం శ్రియం॥ 1-153-94(7059)
కర్శితం వ్యాధితం క్లిన్నమపానీయమఘాసకం।
పరివిశ్వస్తమందం చ ప్రహర్తవ్యమరేర్బలం॥ 1-153-95(7060)
నార్థికోఽర్థినమభ్యేతి కృతార్థే నాస్తి సంగతం।
తస్మాత్సర్వాణి సాధ్యాని సావశేషాణి కారయేత్॥ 1-153-96(7061)
సంగ్రహే విగ్రహే చైవ యత్నః కార్యోఽనసూయతా।
ఉత్సాహశ్చాపి యత్నేన కర్తవ్యో భూతిమిచ్ఛతా॥ 1-153-97(7062)
నాస్య కృత్యాని బుధ్యేరన్మిత్రాణి రిపవస్తథా।
ఆరబ్ధాన్యేవ పశ్యేరన్సుపర్యవసితాన్యపి॥ 1-153-98(7063)
భీతవత్సంవిధాతవ్యం యావద్భయమనాగతం।
ఆగతం తు భయం దృష్ట్వా ప్రహర్తవ్యమభీతవత్॥ 1-153-99(7064)
దైవేనోపహతం శత్రుమనుగృహ్ణాతి యో నరః।
స మృత్యుముపగృహ్ణాతి గర్భమశ్వతరీ యథా॥ 1-153-100(7065)
అనాగతం హి బుధ్యేత యచ్చ కార్యం పురః స్థితం।
న తు బుద్ధిక్షయాత్కించిదతిక్రామేత్ప్రయోజనం॥ 1-153-101(7066)
ఉత్సాహశ్చాపి యత్నేన కర్తవ్యో భూతిమిచ్ఛతా।
విభజ్య దేశకాలౌ చ దైవం ధర్మాదయస్త్రయః।
నైఃశ్రేయసౌ తు తౌ జ్ఞేయౌ దేశకాలావితి స్థితిః॥ 1-153-102(7067)
తాలవత్కురుతే మూలం బాలః శత్రురుపేక్షితః।
గహనేఽగ్నిరివోత్సృష్టః క్షిప్రం సంజాయతే మహాన్॥ 1-153-103(7068)
అగ్నిస్తోకమివాత్మానం సంధుక్షయతి యో నరః।
స వర్ధమానో గ్రసతే మహాంతమపి సంచయం॥ 1-153-104(7069)
`ఆదావేవ దదానీతి ప్రియం బ్రూయాన్నిరర్థకం॥' 1-153-105(7070)
ఆశాం కాలవతీం కుర్యాత్కాలం విఘ్నేన యోజయేత్।
విఘ్నం నిమిత్తతో బ్రూయాన్నిమిత్తం వాఽపి హేతుతః॥ 1-153-106(7071)
క్షురో భూత్వా హరేత్ప్రాణాన్నిశితః కాలసాధనః।
ప్రతిచ్ఛన్నో లోమహారీ ద్విషతాం పరికర్తనః॥ 1-153-107(7072)
పాండవేషు యథాన్యాయమన్యేషు చ కురూద్వహ।
వర్తమానో న మజ్జేస్త్వం తథా కృత్యం సమాచర॥ 1-153-108(7073)
సర్వకల్యాణసంపన్నో విశిష్ట ఇతి నిశ్చయః।
తస్మాత్త్వం పాండుపుత్రేభ్యో రక్షాత్మానం నరాధిప॥ 1-153-109(7074)
భ్రాతృవ్యా బలవంతస్తే పాండుపుత్రా నరాధిప।
పశ్చాత్తాపో యథా న స్యాత్తథా నీతిర్విధీయతాం॥ 1-153-110(7075)
వైశంపాయన ఉవాచ। 1-153-111x(912)
ఏవముక్త్వా సంప్రతస్థే కణికః స్వగృహం తతః।
ధృతరాష్ట్రోఽపి కౌరవ్యః శోకార్తః సమపద్యత॥ ॥ 1-153-111(7076)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ఆదిపర్వణి సంభవపర్వణి త్రిపంచాశదధికశతతమోఽధ్యాయః॥ 153 ॥ ॥ సమాప్తం చ సంభవపర్వ ॥

Mahabharata - Adi Parva - Chapter Footnotes
1-153-13 ఉభాభ్యాం బ్రాహ్మణరక్షణదుష్టనిగ్రహాభ్యాం। జితౌ సంపాదితౌ భవేతామితి శేషః॥
1-153-15 హీనాయ దరిద్రాయ॥
1-153-20 ఉపసంహరతి వధమితి।
కథం వధః కర్తవ్యం ఇత్యాహ సువిదీర్ణమితి।
సువిక్రాంతమపి శత్రుం।
కాలే ఆపద్యాపన్నమాలభ్య సువిదీర్ణం వినష్టం కుర్వీత।
తథా సుయుద్ధమపి శత్రుమాపది కాలే సుపలాయితం కుర్వీతి॥
1-153-22 ఆశ్రయసంశ్రయాత్ ఆశ్రయబలాత్॥
1-153-23 తృణమయం తృణవన్నిష్ప్రయోజనం।
క్షాత్రం ధర్మం త్యక్త్వా శత్రుగృహే భిక్షాభుగపి స్యాదిత్యర్థః। మృగశాయికాం మృగహంతుః శయ్యాం। యథా వ్యాధో మృగాన్విశ్వాసయితుం మృషా నిద్రాతి విశ్వస్తేషు చ తేషు ప్రహరత్యేవం స హంతుమేవాకారం గోపయతీత్యర్థః। ఉపాయైః వశే స్థితం శత్రుమితి సంబంధః॥
1-153-25 త్రీన్ ఐశ్వర్యమంత్రోత్సాహాన్। తథా పంచ అమాత్యరాష్ట్రదుర్గాణి కోశో దండశ్చ పంచమ ఇత్యుక్తాన్। దండోత్ర సైన్యం। సప్త స్వాంయమాత్యసుహృత్కోశరాష్ట్రదుర్బలాని యేత్యుక్తాని॥
1-153-30 శౌచమగ్న్యాధానాది। అత్ర దృష్టాంతః ఆనాంయేతి ఆనామయిత్వా॥
1-153-37 బభ్రుర్నకులః। మృగయూథపం మహాంతం హరిణం॥
1-153-41 మూషికేణ ఆఈషద్భక్షితైః॥
1-153-46 మృగరాజస్య వ్యాఘ్రస్య॥
1-153-51 గరం మూషికదష్టత్వాద్విషభూతం॥
1-153-55 అవలుంపనం గాత్రసంకోచనం॥
1-153-63 సంశయోపేతౌ సంశయవిషయౌ। శ్రద్ధావాన్ మదుక్తాదరవాన్। శ్రద్దధానస్తు బధ్యత ఇతి ఙ పాఠః॥
1-153-65 అపధ్వంసేత్ కుత్సయేత్॥
1-153-69 అనుప్రాప్తబధః శీఘ్రం హంతుమిష్టః అధనా దరిద్రాః నాస్తికాః పరలోకశ్రద్ధారహితాః॥
1-153-70 నిమగ్నకః నంరశిరాః తీక్ష్ణదంష్ట్రః వ్యాఘ్ర ఇవ। తీక్ష్ణదంష్ట్ర ఇవోరత ఇతి క.ఙ.పాఠః॥
1-153-73 సువిహితః సంయక్ పరీక్షితః॥ 1-153-76 సృష్టో రౌద్రాయ కర్మణ ఇతి క.ఘ.పాఠః॥
1-153-79 అనుబంధః ఫలం॥
1-153-80 ధర్మమత్యంతం విచరతః పుంసో ద్వాభ్యామర్థకామాభ్యాం ధనవ్యయబ్రహ్మచర్యోపక్షిప్తాభ్యాం పీడా చిత్తవైకల్యం భవతి। సాపి పుంసః పీడా ధర్మం నియచ్ఛతి నిగృహ్ణాతి। ఏవమర్థం చాప్యర్థలుబ్ధస్య కామం చాతిప్రవర్తిన ఇతి వ్యాఖ్యేయం॥
1-153-83 ఉద్దేశ్యసందేహేపి నీతిరవశ్యమనుసరణీయేత్యాహ। న సంశయమితి। అసంశయమథారుహ్యేతి క.ఘ.ట.పాఠః॥
1-153-84 పరిభవేత్ శోకేన। తమతీతేన నలరామాద్యాఖ్యానేన। దుర్బుద్ధిం। లోభాద్యుపహతబుద్ధిం। అనాగతేన కాలాంతరే తవ శ్రేయో భవిష్యతీత్యాశాప్రదర్శనేన। పండితం ప్రత్యుత్పన్నేన వర్తమానేన ధనాదినా సాంత్వయేత్॥
1-153-86 మంత్రసంవరణం మంత్రగూహనం॥
1-153-95 అఘాసకం అనాహారం॥
1-153-96 సంగతం సఖ్యం॥
1-153-98 ఆరబ్ధాన్యపి సుపర్యవసితాని సంపన్నాన్యేవ పశ్యేరన్॥
1-153-99 సంవిధాతవ్యం ప్రతికర్తవ్యం॥
1-153-102 దేశాద్యనుగుణ ఉత్సాహోఽపి కర్తవ్యో నత్వలసో భవేత్। దైవం ప్రాక్తనం కర్మ। యే ధర్మాదయస్త్రయస్తాంశ్చ విభజ్య తేషాం మధ్యే నైఃశ్రేయసౌ శ్రేయోహేతూ ఇతి స్థితిర్నిశ్చయః॥
1-153-103 బాలః అల్పోపి। బలవత్కురుతే రూపం బాల్యాదితి క.ఙ.ట.పాఠః॥
1-153-104 ఆత్మానం సధుక్షయతి సహాయాదినా వర్ధయతి। సంచయమింధనానాం పక్షే శత్రూణాం॥
1-153-106 హేతుతః హేత్వంతరేణ॥
1-153-111 తదా సపుత్రో రాజా చ శోకార్త ఇతి ఙ పుస్తకపాఠః॥
త్రిపంచాశదధికశతతమోఽధ్యాయః॥ 153 ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.